JUST DO IT...

मागील एका पोस्टमध्ये आपण एका भारतीय उद्योजकाची माहिती घेतली ज्याने मोठमोठ्या जागतिक कंपन्यांना तोंड देत अगदी शून्यातून एक अवाढव्य उद्योग उभा केला. व लाखोंना  रोजगार मिळवून दिला. आजही आपण अशाच आणखी एका अवलीया पण अमेरिकन उद्योजकाची माहिती करून घेणार आहोत ज्याने अगदी असाच शून्यातून एक उद्योग सुरु केला व थोड्याच कालावधीत त्याला एका जागतिक कंपनीचे स्वरूप दिले.

त्या अवलियाचे नाव आहे फील नाईट(Philip Hampson “Phil” Knight). तुमच्यामाझ्यासारखाच असलेला फील कॉलेजमध्ये शिकत असल्यापासूनच त्याच्या डोक्यात एक कल्पना घोळत होती. त्या कल्पनेचे मूळ लपले होते एका अडचणीत. तो एक चांगला धावपटू असल्याने त्याला चांगल्या शूजची (बुटांची हा शब्द मला नाही आवडत) सारखी गरज लागत असे. त्यावेळेस अमेरिकन शू मार्केटमध्ये आदिदास व प्युमा या कंपन्यांची मक्तेदारी होती. पण फिलला या कंपन्यांचे शूज खूप महागही वाटायचे व त्यांचा दर्जाही धावपटूंच्या गरजेपेक्षा खूप कमी वाटायचा. त्याला हे शूज खूप जड वाटायचे…रोज ५ मैल धावल्यावर एक दिवस आपले पाय रक्तबंबाळ होतील की काय अशी भीती त्याला सारखी वाटायची. आणी ह्यच भीतीतून म्हणा किंवा अडचणीतून म्हणा त्याच्या डोक्यात आपण आपले स्वतःचे शूज बनवून विकायचे ही कल्पना निपजली.

कॉलेज संपल्यावर फीलने Stanford Graduate School of Business येथे प्रवेश घेतला. आणी येथेच त्याला त्याच्यातील उद्योजकाची सर्वप्रथम ओळख झाली. येथे विद्यार्थ्यांना टर्मच्या शेवटी एक बिजनेस प्लॅन लिहावा लागायचा. फीलने लिहिलेल्या प्लॅनचे नाव होते “ जें जापनीज कॅमेराने जर्मन कॅमेर्‍याबरोबर केले तेच जापनीज शूज जर्मन शूजबरोबर करू शकतात काय?” फीलचा आपल्या उद्योगाचा अभ्यास झाला होता.

कॉलेज संपताच फीलने ताबडतोब जपान गाठले. जपानमधील कोबेमध्ये त्याने Onitsuka Co. या कंपनीचे टायगर या ब्रँड नावाने असलेले शूज पाहिले. वाजवी किमत व उत्कृष्ट दर्जाचा आदर्श मिश्रण असलेले हे शूज बघताच फील त्यांच्या प्रेमातच पडला. त्याने लगेचच त्या कंपनीबरोबर आपले डील फायनल केले व तो अमेरिकेला परतला.

जपानवरून शूजचा पहिला लॉट यायला जवळजवळ एक वर्षाचा काळ लागला. तोपर्यंत पठ्याने चक्क वर्षभर अकाऊंटंट म्हणून नोकरी केली. जशी शूजच्या पहिल्या लॉटची डिलीव्हरी हातात आली  त्याने पहिले काम केले ते म्हणजे आपला प्रशिक्षक बील बोवरमनला (Bill Bowerman) दोन जोड पाठवून दिले. ह्या अपेक्षेने की बीलमुळे आपल्या शूजची थोडी जाहिरात व थोडी विक्रीपण होईल. फीलची अपेक्षा बीलने नुसती पूर्णच  नाही केली तर त्याला चक्क भागीदारीची ऑफरही दिली. बदल्यात शुजसाठी चांगले डिझाईन्स बनवून द्यायचेही कबूल केले. ही सुरवात होती ब्लू रिबन स्पोर्ट्सची.

सुरवातीच्या काळात दोघे आपल्या गाडीतून मैदानांवर जायचे व गाडीचा उपयोग चक्क दुकानासारखा करून शूज विकायचे…शुजच्या विक्रीसाठी अशा अनेक अफलातून कल्पनांचा जन्म फीलच्या डोक्यातून होयचा.थोड्याच दिवसात त्यांच्या शूजची मागणी वाढली. मग त्यांनी टायगर ब्रॅंडबरोबर असलेला आपला करार संपविला व आपले स्वत:चे नाईकी लाईन शूज चे उत्पादन सुरु केले. नाईकी हे नाव त्यांनी ग्रीक विजयाची देवता नाईकीवरून घेतले. थोड्याच दिवसात ब्लू रीबन्सचे नामांतरपण नाईकी असेच झाले.

वेगवेगळया इनोवेटीव कल्पना वापरून फील आपल्या कंपनीची जाहिरात करत होता. पण त्याच्या डोक्यात सतत विचार चालू होते की आपण स्वत:च आपले प्रोडक्ट पुश करण्यापेक्षा जर यशस्वी धावपटू वा खेळाडूंकडून ते पुश केले तर त्याचा जास्त फायदा होईल. आणी इतक्यात त्यांचे नशीब फळफळले. बील बोवरमनला अमेरिकेच्या नॅशनल ऑलिम्पिक टीमचा कोच बनविण्यात आले..त्यामुळे झाले काय की जवळजवळ सगळी टीम नाईकीचे शूज घालून मैदानावर उतरू लागली.

ज्याचा फायदा उठवत फीलने एक एक खेळाडूला नाईकीचे शूज घालायला म्हणजेच करारबद्ध करायला सुरवात केली. जेंव्हा त्याने जॉन मॅकेंन्रोला पहिल्यांदा करारबद्ध केले तेंव्हा त्यांचा सेल दहा हजारावरून एकदम १० लाखांपर्यंत पोचला. असेच आणखी बरेच सेलिब्रिटी खेळाडू त्याने करारबद्ध केले ज्यांची नुसती नावे वाचली तरी आपल्याला फीलच्या उडीचा अंदाज येईल. मायकल जॉर्डन, टायगर वूड्स, आंद्रे आगासी. असे एक न अनेक दिग्गज त्याने नाईकीच्या झेंड्याखाली आणले.  जेंव्हा त्याने बास्केटबॉल किंग मायकल (ज्याला अमेरिका मॅजिक जॉन्सन म्हणून ओळखायची) जॉन्सनला करारबद्ध केले तेंव्हा नाईकीचा खप १०० मिलिअन डॉलर्सच्या पुढे गेला. व त्यानंतर आणखी काही कालावधीत तो चक्क १ बिलिअन डॉलर्सच्याही पार गेला. नाईकी आता फक्त शूज बनविणारी कंपनी राहिली नव्हती तिचे रुपांतर आता स्पोर्ट्सवेअर अ‍ॅसेसरिज बनविणाऱ्या एका मोठ्या कंपनीत झाले होते. शूज जायंट आदिदासला ग्लोबलली मागे टाकून नाईकी नंबर एक वर विराजमान झाली. व जगाने पुन्हा एकदा आजमावले एक सामान्य माणूस आपल्या सामान्य कल्पनेच्या व असामान्य मेहनत आणी प्रतिभेच्या जोरावर केवढे मोठे कर्तृत्व गाजवू शकतो.

यश नाईकीच्या पायांवर लोळण घेत असतानाच मागच्या दरवाजाने अपयशपण रिबॉकच्या रुपाने आत शिरू पाहत होते.  जरी टेक्निकली नाईकी शूजला तोड नव्हती तरी एका आघाडीवर ते मार खात होते ते म्हणजे त्याचे रुपडे. ज्यांचा परफॉरमन्सपेक्षा अ‍ॅपिअरंसवर जास्त विश्वास होता त्यांनी नाईकीपेक्षा फॅशनेबल,स्टायलीश रिबॉक ट्रेंडीला जवळ केले. पण लवकरच नाईकीने त्यांच्या तोडीस तोड नाईकी एअर बाजारात आणून पुन्हा नंबर एकचे स्थान पटकावले.

१९९३ मध्ये एकही खेळ खेळत नसलेला व कोणत्याही टीमचा मनेजर नसलेल्या फील नाईटला त्यावर्षीचा खेळातला सगळ्यात जास्त पावरफुल माणूस”( most powerful man in sports)म्हणून निवडण्यात आले. असा हा करिश्मॅटिक अवलिया फील नाईट. ज्याने अब्जावधी डॉलर्स फक्त कमविलेच नाहीत तर दानही केले. २००६ मध्ये जिथून प्रथम त्याने उद्योजगतेचे धडे गिरविले  त्या Stanford Graduate School of Business ला २००६ मध्ये १०५ मिलिअन डॉलर्स दान केले. जें तोपर्यंत कोणीही कुठल्याही बिजीनेस स्कूलला एवढयां मोठ्या प्रमाणात दान केले नव्हते. तर २००८ मध्ये त्याने Oregon Health & Science University ला १०० मिलिअन डॉलर्स दान दिले त्याची परतफेड म्हणून तिचे नामांतर OHSU Knight Cancer Institute असे करण्यात आले.

मित्रांनो तुम्ही नाईकीचे शूज कधीतरी घातले असतील? नसेल तरी हरकत नाही पण तुम्ही नाईकी यां कंपनीचे नाव तर नक्कीच एकले असेल. त्याच कंपनीच्या संस्थापकाची ही प्रेरणादायी गोष्ट.

ज्याने पुन्हा एकदा जगाला दाखवून दिले की जर तुम्ही आपल्या कल्पनांना फक्त कल्पना न समजता ती एक मोठ्या उद्योगाची सुरवात आहे असे समजाल तर तुम्ही काही चुकीचे नाही समजत आहात. so